1 karbon kredisi kaç TL? – İzmir’de çöp atarken bile ekonomi düşünen bir gencin iç sesi
Bugün Ajo sayfasında “1 karbon kredisi kaç TL” üzerine hazırladığımız içeriği sizlerle buluşturuyoruz.
İzmir’de yaşıyorum. 25 yaşındayım. Normalde günüm “kahve + sahil + boş boş düşünme” üçlüsüyle ilerlerdi ama son zamanlarda kafama takılan bir şey var: 1 karbon kredisi kaç TL?
Şimdi bu cümleyi ilk duyduğumda şöyle bir an yaşadım:
“Karbon… kredi mi? Banka mı bu? Bonus mu veriyorlar? Worldcard puanı gibi bir şey mi?”
Sonra öğrendim ki olay bambaşka bir yere gidiyor. Ama o “bambaşka yer” kısmı bile insanın beyninde hafif Excel tablosu açıyor. Çünkü işin içinde hem çevre var hem ekonomi var hem de gelecekte “ya biz ne yapıyoruz?” hissi var.
Ve dürüst olayım… ben bu soruyu ilk kez düşündüğümde çöpü ayırmayı yeni öğrenen bir insan özgüveniyle Google’a sarıldım.
Karbon kredisi dediğin şey tam olarak ne?
Bunu anlatırken bile içimden bir ses diyor ki:
“Bunu düzgün anlatırsan ciddi insan sanacaklar seni, dikkat et.”
Karbon kredisi aslında basit bir mantığa dayanıyor: Bir yerde atmosfere salınan karbonu azaltırsan ya da dengelersen, bunun karşılığında bir “hak” kazanıyorsun. Bu hak da alınıp satılabiliyor.
Yani şirketler düşünün:
“Ben fazla kirlettim ama karşılığında temiz projeye para verip dengeleyeyim.”
Böyle olunca da ortaya ticaret çıkıyor.
Ama işte insanın aklına şu geliyor:
“Tamam da… 1 karbon kredisi kaç TL?”
Çünkü biz böyle soyut şeyleri pek sevmiyoruz. Biz net rakam istiyoruz. Market fiyatı gibi:
Domates 20 TL
Simit 15 TL
Karbon kredisi ??? TL
İzmir’de karbon kredisi düşünmek: Sahilde existential kriz
Geçen gün Kordon’da yürürken bunu düşündüm. Karşıda martılar bağırıyor, biri simidini düşürmüş, bir çocuk “anne bak martı bana baktı” diye bağırıyor…
Ben de içimden şunu hesaplıyorum:
“Acaba şu bankta oturmam kaç gram karbon dengeler?”
Sonra kendime geldim:
“Ya kardeşim sen 25 yaşındasın, hayatını yaşa.”
Ama beyin dinlemiyor.
Çünkü mesele artık sadece çevre değil, aynı zamanda para.
Ve insan ister istemez şunu soruyor:
1 karbon kredisi kaç TL? Gerçek cevap neden bu kadar net değil?
İşin can sıkıcı kısmı burada başlıyor.
Karbon kredisi sabit fiyatlı bir şey değil. Yani gidip marketten alamıyorsun:
“Bir kilo karbon kredisi alayım, yanına da %100 indirimli doğa dostu poşet ver.”
Böyle bir dünya yok.
Fiyatı etkileyen şeyler:
1. Projenin türü
Orman dikme projesi mi, yenilenebilir enerji mi, metan azaltma mı… her birinin değeri farklı.
2. Ülke ve piyasa
Avrupa’daki sistemle gönüllü piyasadaki sistem aynı değil. Yani biri “ciddi borsa”, diğeri biraz “idealizm + yatırım karışımı”.
3. Talep meselesi
Bazı dönemler karbon kredisine aşırı talep oluyor. Şirketler “biz çevreciyiz” yarışına giriyor gibi düşün.
Ben bunu duyunca şunu dedim:
“Bizdeki altın gününün global versiyonu bu mu?”
Peki rakam veremiyor muyuz? Biraz verelim ama…
Tam olarak net bir “şu kadar TL” demek zor ama genel piyasa mantığında:
Düşük kaliteli karbon kredileri: birkaç dolar seviyeleri
Orta kalite: 5–20 dolar arası
Yüksek kalite: 20–50 dolar ve üstü
TL’ye çevirdiğinde kurdan kur’a oynuyor ama kafada bir fikir oluşuyor.
Ama burada asıl mesele şu:
Ben bunu öğrenince bir an düşündüm.
“Yani bir ağaç dikmek… bazen bir kahve parasına mı denk geliyor?”
Sonra kendi kendime söyleniyorum:
“Bu işte bir terslik var ama çözemedim.”
Günlük hayatla karbon kredisi arasında garip bağlantılar
İzmir’de yaşayan biri olarak söyleyeyim: Biz zaten sürekli küçük çevre pazarlıkları yapıyoruz.
Mesela:
Sabah simit alırken iç ses
“Poşet almayayım… karbon ayak izim azalır… ama simidi elde taşımak da sosyal risk.”
Dolmuşta klima tartışması
Önerdiğimiz İçerik: İstanbul Kapalı Çarşı'da kaç tane dükkan var ?
“Abi açma klimayı doğayı kirletiyoruz.”
Şoför:
“Zaten benzin yakıyoruz kardeşim, çok geç.”
Ben:
“Yani karbon kredisi kaç TL olursa biz bu klimayı açıyoruz?”
Kimse bilmiyor.
Şirketlerin karbon kredisi meselesi: Bizim mahalle esnafı versiyonu gibi düşün
Şirketler aslında şöyle yapıyor:
“Ben kirlettim ama telafi ediyorum.”
Bu bana biraz şunu hatırlatıyor:
Mahallede biri gürültü yapar, sonra ertesi gün:
“Abi kusura bakma, bak sana poğaça getirdim.”
Ama atmosfer poğaça ile düzelmiyor tabii.
O yüzden karbon kredisi sistemi biraz daha karmaşık.
Ama yine de bir piyasa oluşmuş durumda.
Ve herkesin aklında aynı soru:
1 karbon kredisi kaç TL ve bu iş nereye gidiyor?
Bunu düşünürken bazen kendimi fazla ciddiye alıyorum.
Mesela markette kasada beklerken:
“Bu aldığım plastik poşet acaba kaç karbon kredisi eder?”
Kasiyer bana bakıyor.
Ben gülümsüyorum:
“Yok bir şey… iç hesaplaşma.”
İç sesin sabah 03:00 versiyonu
Gece yatarken beyin açıyor:
“Bak kardeşim, sen bugün çöpe plastik attın. O karbon kredisi sistemine girseydi kaç TL ederdi biliyor musun?”
Ben:
“Abi uyuyalım.”
Beyin:
“Hayır hesap yapacağız.”
İşte böyle bir ilişki.
Karbon kredisi piyasası neden önemli?
Şaka bir yana, bu sistemin ciddi bir amacı var:
Emisyonları azaltmak
Şirketleri temiz enerjiye teşvik etmek
Küresel ısınmayı yavaşlatmak
Ama insanın zihninde bu hep bir fiyat etiketine dönüşüyor.
Çünkü biz böyleyiz.
Her şeyi “kaç para?” diye anlamaya çalışıyoruz.
Arkadaş ortamı versiyonu
Arkadaş 1:
“Yeni yatırım yaptım.”
Ben:
“Karbon kredisi mi?”
Arkadaş:
“Yok kripto.”
Ben:
“Kripto tamam da karbon kredisi alsak daha mı havalı olur?”
Herkes susuyor.
Çünkü kimse tam emin değil.
İzmirli genç olarak çevre ve ekonomi arasında sıkışmak
Bir yanda Ege’nin rahatlığı var.
“Boşver ya, deniz var sonuçta.”
Diğer yanda beynin sürekli hesap yapan kısmı:
“Bu rahatlık sürdürülebilir mi?”
Sonra yine dönüyorum soruya:
1 karbon kredisi kaç TL?
Çünkü insan bazen dünyayı kurtarmak isterken bile cebini düşünüyor. Bu kötü bir şey değil. Sadece gerçek.
Kendi kendime verdiğim çevreci motivasyon konuşması
“Bak oğlum, çok karmaşık düşünme. Çöpü ayır, fazla elektrik yakma, suyu boşa akıtma.”
Sonra ekliyorum:
“Ama yine de karbon kredisi piyasası nasıl işliyor öğren. Belki bir gün lazım olur.”
Bu işin geleceği: Daha fazla hesap, daha fazla bilinç
Karbon kredisi sistemi büyüyor. Şirketler daha fazla dahil oluyor. Ülkeler daha sıkı kurallar koyuyor.
Yani gelecekte şu soruyu daha çok duyacağız:
“1 karbon kredisi kaç TL oldu bugün?”
Belki de tıpkı döviz gibi takip edeceğiz.
“Dolar ne oldu?” yerine:
“Karbon kaç oldu?”
Biraz tuhaf ama mümkün.
Son düşünce: Kordon’da yürürken gelen aydınlanma
Bir akşam yine Kordon’da yürürken düşündüm.
Deniz kokusu, hafif rüzgâr, uzakta çalan müzik…
Ve kafamda aynı soru:
“Ben neden karbon kredisi düşünüyorum?”
Sonra kendime güldüm.
Çünkü aslında mesele fiyat değil.
Mesele, neyi ne kadar tükettiğimizi fark etmek.
Ama yine de içimdeki o küçük muhasebeci susmuyor:
“Tamam güzel de… 1 karbon kredisi kaç TL yani?”
Ve cevap hâlâ tam net değil.
Ama belki de en net şey şu:
Biz öğrenmeye başladıkça, dünya biraz daha dengede kalıyor.
Ajo olarak her zaman en iyi içeriği sunmak için çalışıyoruz. “1 karbon kredisi kaç TL” konusunda daha fazlası için takipte kalın!